Miary typograficzne są to jednostki, które powstały dawniej, kiedy nie było jeszcze stosowanej jednostki długości — metra. System metryczny został wprowadzony w Europie około 1795 roku. w tym czasie już od ponad 50 lat funkcjonował inny system miar oparty na jednostce zwanej stopą francuską a następnie paryską. W 1737r Pierre Simon Fournier na bazie stopy francuskiej opracował system miar, który następnie został zmodyfikowany przez François Didota i ten system jest nadal stosowany w poligrafii przy składzie tekstu. Dlaczego po wprowadzeniu sytemu metrycznego nie zaczęto go stosować w drukowaniu? W ciągu tych 50 lat kiedy obowiązywał system miar stworzony na podstawie na stopy francuskiej, powstawało wiele maszyn drukarskich, których budowa była oparta na tym systemie i zmiana tej sytuacji okazała się zbyt kosztowna do wprowadzenia.
W pracy projektanta publikacji niezbędna jest umiejętność prawidłowego posługiwania się jednostkami, które opisują wielkość tekstu, odstępy między znakami oraz elementy layoutu. W poligrafii i DTP (Desktop Publishing) powszechnie stosuje się dwa systemy miar:
-
miary typograficzne
-
miary metryczne (dziesiętne)
Znajomość różnic między nimi oraz umiejętność ich zastosowania ułatwia tworzenie poprawnej kompozycji strony, zachowanie czytelności oraz bezbłędne przygotowanie publikacji do druku.
1. Miary typograficzne
Miary typograficzne to tradycyjne jednostki wywodzące się z czasów druku metalowego (zecerni). Mimo że współczesna technologia odeszła od fizycznych czcionek, system ten nadal jest powszechnie stosowany w programach DTP, takich jak Adobe InDesign, QuarkXPress czy CorelDRAW, głównie do definiowania parametrów tekstu.
Najważniejsze jednostki:
| Jednostka | Skrót | Wartość |
|---|---|---|
| punkt typograficzny | pt, p. | 1 pkt = 0,3527 mm |
| pica (pajka) | pc, p. | 1 pica = 12 punktów (≈ 4,233 mm) |
| cycero | c | jednostka historyczna, 1 cycero ≈ 12 punktów |
W programach graficznych wartości typograficzne ustawiamy m.in. w polach:
– Wielkość czcionki (Font Size) – np. 10 pt dla przypisów, 12 pt dla tekstu głównego.
– Interlinia (Leading) – odstęp między wierszami tekstu, np. 14 pt dla 12-punktowej czcionki.
– Tracking i kerning – odpowiednio: globalny i szczegółowy odstęp między znakami.
Przykład zastosowania:
Typowa wielkość czcionki dla tekstu głównego w książce mieści się w przedziale 9–11 pt.
2. Miary metryczne (dziesiętne)
Miary metryczne wykorzystują powszechny system SI, oparty na metrze, milimetrze i centymetrze. W projektowaniu publikacji tych jednostek używa się przede wszystkim do definiowania ogólnego układu strony i elementów graficznych.
Najczęściej używane jednostki metryczne:
| Jednostka | Skrót | Wartość |
|---|---|---|
| milimetr | mm | podstawowa jednostka w poligrafii |
| centymetr | cm | 1 cm = 10 mm |
| cal | ″ lub in | 1 cal = 25,4 mm |
Jednostek metrycznych używamy do określania:
– Formatów stron (np. A4: 210 × 297 mm)
– Wymiarów marginesów i kolumn
– Wielkości spadów (standardowo 3–5 mm)
– Rozmiarów zdjęć, ilustracji i ramek
Miary te są kluczowe dla procesu druku, ponieważ maszyny drukarskie i nośniki (papier) operują rzeczywistymi wymiarami metrycznymi.
3. Przeliczanie jednostek – dlaczego warto to rozumieć?
Projektant musi rozumieć zależność między miarami typograficznymi a metrycznymi, aby móc wizualizować, jak projekt będzie wyglądał w formie drukowanej. Dzięki temu można:
– precyzyjnie dobrać rozmiar czcionki do formatu publikacji,
– prawidłowo ustawić marginesy i podział na kolumny,
– uniknąć problemów z czytelnością (zbyt mały lub duży tekst),
– prawidłowo przygotować plik PDF do druku, zachowując spójność wymiarów.
Przykład przeliczenia:
Czcionka o wielkości 12 pt ma teoretyczną wysokość: 12 × 0,3527 mm ≈ 4,23 mm.
4. DPI, PPI i rozdzielczość a miary
Chociaż nie są to jednostki miary w ścisłym typograficznym lub metrycznym znaczeniu, pojęcia DPI i PPI są nierozerwalnie związane z przygotowaniem materiałów do publikacji i wpływają na ich jakość.
| Skrót | Dotyczy | Wyjaśnienie |
|---|---|---|
| PPI (Pixels Per Inch) | Pliki cyfrowe, ekrany | Określa, ile pikseli mieści się w jednym calu obrazu. Wpływa na ostrość obrazu na ekranie. |
| DPI (Dots Per Inch) | Druk | Określa, ile pojedynczych punktów farby/tuszu drukarka nanosi w jednym calu. Wpływa na jakość i szczegółowość wydruku. |
Standardy:
-
Materiały do druku offsetowego: min. 300 DPI dla obrazów.
-
Materiały wyświetlane na ekranach (internet, prezentacje): 72–150 PPI.
Podsumowanie
| Typ jednostki | Przykłady zastosowania |
|---|---|
| Typograficzne (pt, pica) | Wielkość czcionki, interlinia, kerning, tracking, wcięcia. |
| Metryczne (mm, cm) | Format strony, marginesy, spady, wymiary zdjęć i grafik. |
Znajomość i umiejętne stosowanie obu systemów jednostek jest fundamentem profesjonalnego składu publikacji. Dzięki temu uczeń grafiki i poligrafii rozumie, dlaczego wielkość fontu określamy w punktach, a wymiary layoutu i papieru w milimetrach. Jest to jeden z kluczowych elementów przygotowania poprawnej technicznie i estetycznej publikacji do druku.
Was this helpful?
0 / 0